Badanie OZSS: 8 błędów, których lepiej unikać

Badanie w Opiniodawczym Zespole Sądowych Specjalistów (OZSS) może być ważnym źródłem informacji w sprawie rodzinnej. Nie jest jednak rozprawą ani decyzją o tym, z kim dziecko ma mieszkać lub jak mają wyglądać kontakty.

Sąd albo prokurator zleca OZSS sporządzenie opinii, a zespół organizuje i prowadzi badania potrzebne do odpowiedzi na określoną tezę dowodową. Opinia jest jednym z dowodów ocenianych przez sąd, a nie rozstrzygnięciem samym w sobie. Informacje o podstawie działania zespołów znajdziesz w ustawie o OZSS . W sprawach cywilnych zasady dowodu z opinii biegłych określa aktualny Kodeks postępowania cywilnego . Jeśli sprawa toczy się w innym trybie, sprawdź przepisy właściwe dla tego postępowania.

Poniższa lista nie podpowiada, jak wywrzeć określone wrażenie. Pomaga zauważyć zachowania, które mogą utrudnić zebranie i wyjaśnienie informacji. Standardy Ministerstwa Sprawiedliwości opisują rozmowy, obserwację i możliwe dodatkowe metody; ich dobór zależy od pytania i konkretnej sprawy. Nie ma jednej uniwersalnej listy zadań dla każdego badania. Zobacz standardy metodologiczne MS .

Jak czytać listę ośmiu błędów?

Każdy punkt opisuje zachowanie, wskazuje, co może ono utrudnić, i podaje, co można zrobić zamiast tego. Skup się na faktach, potrzebach dziecka oraz tym, co rzeczywiście wiesz. Jeśli czegoś nie rozumiesz, poproś o wyjaśnienie; jeśli nie pamiętasz, powiedz to zamiast zgadywać.

Osiem błędów, których lepiej unikać podczas badania OZSS

Krzyk, groźby i przerywanie rozmowy

• Błąd: Krzyk, przerywanie, groźby albo oskarżenia zamiast odpowiedzi na pytanie i opisu konkretnego zdarzenia.

• Co może utrudnić: Rozmowa może odejść od faktów i potrzeb dziecka, a ważne informacje mogą pozostać niewyjaśnione.

• Co zrobić: Odpowiadaj zgodnie z tym, co wiesz i pamiętasz. Opisuj fakty i ich znaczenie dla dziecka. Gdy emocje utrudniają odpowiedź, poproś o doprecyzowanie pytania albo o krótką przerwę, jeśli organizacja spotkania na to pozwala.

Brak przygotowania organizacyjnego

• Błąd: Pominięcie wezwania lub instrukcji ośrodka, przyjście bez podstawowych informacji i odpowiednich dokumentów albo założenie, że podczas badania można samodzielnie nagrywać lub później otrzymać jego materiały.

• Co może utrudnić: Inne oczekiwania organizacyjne niż te wskazane w wezwaniu mogą powodować nieporozumienia. Brak uporządkowanych faktów lub dokumentów może utrudnić rozmowę o konkretnej sytuacji. Standardy MS nie przewidują udostępniania osobom badanym arkuszy, notatek ani innego materiału diagnostycznego z badania ani nagrywania badania przez uczestnika. Pytania o dostęp do gotowej opinii kieruj do organu prowadzącego postępowanie; stanowisko RPO omawia tę kwestię.

• Co zrobić: Przeczytaj wezwanie i instrukcje ośrodka. Przygotuj krótką chronologię zdarzeń oraz tylko te dokumenty, które są istotne dla sprawy i możesz przekazać w odpowiedni sposób. Nie nagrywaj badania ani jego uczestników; w razie wątpliwości organizacyjnych wyjaśnij je przed spotkaniem. Sprawdź podsumowanie RPO dotyczące materiałów i nagrywania .

Zgadywanie odpowiedzi i mieszanie faktów z ocenami

• Błąd: Zgadywanie odpowiedzi, zaprzeczanie znanym sobie okolicznościom albo przedstawianie własnych ocen tak, jakby były sprawdzonymi faktami.

• Co może utrudnić: Niepełna lub niespójna relacja może wymagać dodatkowych wyjaśnień i utrudnić oddzielenie faktów od interpretacji.

• Co zrobić: Mów, co wiesz i z czego to wynika. Zaznacz, kiedy czegoś nie pamiętasz albo nie masz pewności. Jeśli zauważysz pomyłkę, popraw ją zamiast dopowiadać brakujące szczegóły.

Skupienie na konflikcie zamiast na codzienności dziecka

• Błąd: Poświęcanie większości rozmowy oskarżeniom i ocenom drugiego rodzica zamiast opisania codzienności dziecka, jego potrzeb i własnej roli w opiece.

• Co może utrudnić: Wtedy trudniej przekazać konkretne informacje o codzienności i potrzebach dziecka, a istotne zdarzenia mogą zostać przedstawione bez kontekstu lub bez wskazania ich wpływu na dziecko.

• Co zrobić: Zacznij od potrzeb dziecka, jego codziennego funkcjonowania i Waszej relacji. O drugim rodzicu mów rzeczowo: opisz zdarzenie, datę lub skutek dla dziecka, bez etykiet i przypisywania intencji. Jeśli pytanie jest niejasne, poproś o jego doprecyzowanie.

Podpowiadanie i naciskanie na dziecko

• Błąd: Mówienie dziecku, co ma powiedzieć, wielokrotne przepytywanie go, straszenie albo obiecywanie nagrody za konkretną odpowiedź.

• Co może utrudnić: Dziecko może poczuć, że odpowiada za sprawę dorosłych, i mieć trudność z mówieniem własnymi słowami o swoim doświadczeniu. Presja może też nasilić jego stres.

• Co zrobić: Nie trenuj odpowiedzi i nie wypytuj dziecka po spotkaniu o treść jego wypowiedzi. Powiedz, że może mówić własnymi słowami, może czegoś nie pamiętać i może poprosić o wyjaśnienie. Nie wiąż nagrody ani kary z treścią jego wypowiedzi. Chroń dziecko przed rozmowami dorosłych o wyniku sprawy.

Brak wyjaśnienia przy trudności z odpowiedzią

• Błąd: Udawanie pewności albo milczenie bez wyjaśnienia, gdy pytanie jest niejasne, czegoś nie pamiętasz lub nie chcesz odpowiedzieć.

• Co może utrudnić: Zespół może nie wiedzieć, czy potrzebujesz doprecyzowania, nie pamiętasz, czy odmawiasz odpowiedzi. Przy odmowie dalszego udziału zespół zwraca się do organu zlecającego o stanowisko w sprawie wydania opinii na podstawie dostępnego materiału. Taka opinia może zostać wydana po uzyskaniu zgody tego organu.

• Co zrobić: Gdy nie rozumiesz pytania, poproś o wyjaśnienie; gdy nie pamiętasz, powiedz to. Jeśli nie chcesz odpowiadać albo chcesz przerwać udział, powiedz o tym wprost i zapytaj o dalszy tryb. Nie zgaduj i nie odpowiadaj za wszelką cenę.

Negatywne mówienie o drugim rodzicu w obecności dziecka

• Błąd: Krytykowanie, ośmieszanie lub przekazywanie dziecku zarzutów wobec drugiego rodzica przed badaniem, w drodze na nie albo w jego trakcie.

• Co może utrudnić: Dziecko może zostać obciążone konfliktem dorosłych i mieć poczucie, że musi opowiedzieć się po którejś stronie. Wtedy trudniej zadbać o jego spokój i swobodę wypowiedzi.

• Co zrobić: Nie omawiaj z dzieckiem zarzutów ani oczekiwanego wyniku sprawy. Mów o drugim rodzicu neutralnie i rzeczowo w obecności dziecka. Jeżeli trzeba przekazać ważną informację, skieruj ją do właściwej osoby dorosłej, nie przez dziecko.

Niezrozumienie roli OZSS

• Błąd: Traktowanie badania jak rozprawy, miejsca do rozstrzygania winy drugiej strony albo oczekiwanie, że OZSS sam zdecyduje o sporze.

• Co może utrudnić: Takie oczekiwanie odciąga uwagę od pytań objętych tezą dowodową i może prowadzić do rozczarowania, gdy opinia nie zastępuje decyzji sądu.

• Co zrobić: Pamiętaj, że sąd albo prokurator zleca opinię, a sąd ocenia ją razem z innymi dowodami. Skup się na odpowiedziach dotyczących dziecka i zakresu badania. Ogólne wyjaśnienie znajdziesz na stronie Badanie OZSS .

Jak przygotować się zgodnie z wezwaniem?

• Sprawdź wezwanie i instrukcje ośrodka: zanotuj informacje organizacyjne podane w dokumentach i stosuj się do wskazanych zasad. Jeśli czegoś nie rozumiesz, zapytaj o to przed spotkaniem.

• Uporządkuj fakty: przygotuj krótką chronologię ważnych zdarzeń, informacje o codzienności dziecka oraz kwestie wymagające wyjaśnienia.

• Wybierz istotne dokumenty: zabierz tylko materiały odpowiednie dla sprawy i możliwe do przekazania zgodnie z instrukcjami ośrodka. Nie zakładaj, że każdy dokument będzie potrzebny.

• Chroń dziecko przed konfliktem: nie instruuj go, nie przepytuj i nie przekazuj mu ocen dorosłych. Zapewnij mu możliwość mówienia własnymi słowami bez nagrody ani kary za treść wypowiedzi.

• Koryguj pomyłki i pytaj o niejasności: jeśli nie pamiętasz, powiedz to; jeśli pytanie jest niejasne, poproś o wyjaśnienie; jeśli potrzebujesz chwili, poproś o przerwę.

Dodatkowe informacje o przygotowaniu znajdziesz w przewodniku po przygotowaniu do badania OZSS .

Podsumowanie

Najważniejsze jest sprawdzić wezwanie, uporządkować fakty, odpowiadać zgodnie z tym, co pamiętasz, i nie wciągać dziecka w konflikt.

Powiązane materiały