Przebieg badania OZSS: kolejne etapy

Zawiadomienie i przygotowanie do wizyty

Sąd albo prokurator zleca OZSS sporządzenie opinii, a zespół organizuje i prowadzi badania potrzebne do odpowiedzi na określoną tezę dowodową. W zawiadomieniu sprawdź, gdzie i kiedy masz się stawić oraz czy obejmuje ono także dziecko. Zachowaj to pismo.

Termin, czas trwania spotkania, układ pomieszczeń, lista dokumentów i stosowane metody zależą od sprawy oraz ośrodka. Poniżej opisujemy typowe etapy, a nie jeden obowiązujący scenariusz.

Jeżeli organ lub ośrodek prosi o dokumenty albo dodatkowe informacje, przygotuj je zgodnie z tym wezwaniem. Pytania organizacyjne możesz zanotować przed przybyciem; nie musisz przygotowywać gotowych odpowiedzi.

Podstawowe informacje o zespołach znajdziesz w ustawie o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów .

Pytania organizacyjne przed wizytą

Możesz zapytać, kto będzie uczestniczyć w spotkaniu, jakie dokumenty wskazano w zawiadomieniu i jak przekazać dodatkowe informacje.

Przygotowanie uczestnika

Przed wizytą przeczytaj zawiadomienie, sprawdź miejsce i termin oraz przygotuj dokumenty wskazane przez organ lub ośrodek. Jeśli potrzebujesz zabrać jedzenie, napoje albo rzeczy dla dziecka, ustal zasady z ośrodkiem, bo warunki i czas spotkania są różne.

Możesz uporządkować chronologię ważnych zdarzeń i zapisać pytania organizacyjne. Nie ucz się odpowiedzi, nie przedstawiaj dziecku gotowej wersji wydarzeń i nie układaj ani nie ćwicz gotowych odpowiedzi.

Akta i planowanie przed badaniem

Przed spotkaniem zespół analizuje akta i inne materiały związane ze sprawą. Zakres tej analizy wynika z pytania dowodowego oraz informacji dostępnych w aktach.

Na tej podstawie zespół planuje rozmowy, obserwację i ewentualne metody uzupełniające. Ich dobór zależy od sprawy i uczestników, dlatego nie ma jednego scenariusza dla każdego badania.

Opis pracy z aktami i planowania badania znajdziesz w standardach metodologicznych Ministerstwa Sprawiedliwości .

Początek wizyty: tożsamość, cel i plan

Na początku zespół potwierdza tożsamość uczestników, wyjaśnia cel badania i przedstawia plan spotkania. Możesz poprosić o wyjaśnienie, czego dotyczy niezrozumiałe pytanie albo polecenie.

W sprawach rodzinnych badanie prowadzi zespół co najmniej dwóch specjalistów. Jego skład, podział rozmów i udział poszczególnych osób mogą zależeć od sprawy oraz organizacji pracy ośrodka.

Zespół informuje także o zakazie rejestracji i o możliwości przerwania lub odstąpienia od badania, jeśli zakaz nie jest przestrzegany, o udziale wyłącznie osób wskazanych w zleceniu oraz o wykorzystaniu danych do sporządzenia opinii.

Zespół odbiera od osób badanych pisemną zgodę na udział w badaniu.

Jeśli osoba badana odmawia udziału albo go przerywa, zespół zwraca się do organu zlecającego. Opinia na podstawie dostępnego materiału może zostać sporządzona po uzyskaniu zgody tego organu.

Warunki na miejscu mogą różnić się między ośrodkami: inaczej może wyglądać poczekalnia, sala do rozmowy i miejsce obserwacji.

Rozmowy i obserwacja podczas badania

Podczas badania zespół prowadzi rozmowy i obserwuje zachowania oraz relacje osób badanych. W uzasadnionych przypadkach może zastosować dodatkowe metody dobrane do pytania dowodowego, uczestników i dostępnych informacji.

Nie ma jednego uniwersalnego zestawu metod dla każdego badania OZSS. Nazwa, liczba i kolejność czynności mogą być inne w różnych sprawach i ośrodkach.

Metody uzupełniające dobierane do sprawy

Informacje ze sprawy

Akta i informacje o sytuacji rodzinnej pomagają odnieść rozmowę i obserwację do tezy dowodowej. Przekazuj informacje zgodnie z prawdą i zaznacz, czego nie wiesz.

Rozmowy indywidualne

Rozmowa może odbywać się z każdym uczestnikiem osobno lub w innym układzie określonym przez zespół. Jej zakres i czas zależą od sprawy; nie da się wiarygodnie przewidzieć wszystkich pytań.

Obserwacja i metody dodatkowe

Obserwacja może dotyczyć kontaktu dziecka z rodzicem i przebiegu wspólnych czynności. Dodatkowe metody nie są obowiązkowym zestawem ani egzaminem z prawidłowych odpowiedzi.

Zasady organizacji i metod opisują standardy Ministerstwa Sprawiedliwości . Warto też znać odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości na wystąpienie RPO .

Rozmowa z uczestnikiem: przykładowe pytania

Rozmowa służy zebraniu informacji ważnych dla sprawy i poznaniu perspektywy uczestnika. Zakres pytań i czas rozmowy ustala zespół na podstawie akt, tezy dowodowej i odpowiedzi.

Historia rodziny i bieżąca sytuacja

Pytania mogą dotyczyć przebiegu życia rodzinnego, rozstania, opieki, kontaktów, zdrowia, szkoły, pracy, warunków mieszkaniowych oraz spraw sądowych. Odpowiadaj na pytanie, które rzeczywiście padło, i poproś o doprecyzowanie, gdy jest niejasne.

Codzienne sytuacje z dzieckiem

Zespół może poprosić o opis sposobu reagowania w zwykłej albo trudnej sytuacji. Opisz konkretną sytuację i swoją reakcję; nie próbuj zgadywać, czego oczekuje zespół.

Potrzeby i perspektywa dziecka

Rozmowa może obejmować rozwój dziecka, jego codzienność, ważne relacje, sposób przekazywania informacji o rozstaniu i planowanie współpracy rodzicielskiej.

Przykładowe tematy pytań

Poniższe przykłady pokazują tematy rozmowy. Nie są wyczerpującą listą, nie pojawiają się w każdym badaniu i nie tworzą skryptu odpowiedzi:

• Jak wygląda teraz codzienna opieka nad dzieckiem?
• Jak podejmujecie decyzje dotyczące zdrowia, szkoły i kontaktów?
• Co robisz, gdy dziecko jest zdenerwowane albo odmawia współpracy?
• Jak rozmawiacie z dzieckiem o rozstaniu i zmianach w rodzinie?
• Jak chcesz ułożyć współpracę rodzicielską po zakończeniu sprawy?

Jak przygotować się do rozmowy bez uczenia się odpowiedzi

Zapisz fakty, daty i pytania organizacyjne, jeśli pomaga Ci to uporządkować sytuację. Nie ucz dziecka wypowiedzi, nie twórz wspólnej wersji zdarzeń i nie próbuj sterować przebiegiem badania.

Udział dziecka w badaniu

Udział dziecka zależy od jego wieku, rozwoju, treści postanowienia i okoliczności konkretnej sprawy. Zespół dobiera sposób rozmowy, obserwacji lub innych czynności do tych warunków.

Jeżeli zawiadomienie obejmuje dziecko, zaplanuj jego obecność na badaniu zgodnie z treścią pisma. Forma czynności — rozmowa, obserwacja kontaktu z rodzicem albo inna — zależy od sprawy i ustaleń zespołu. Jeśli nie jest jasne, czy dziecko ma przybyć, zapytaj ośrodek lub organ przed wizytą.

Wspieraj dziecko w sprawach organizacyjnych, ale nie podpowiadaj mu treści wypowiedzi i nie ćwicz z nim odpowiedzi. Badanie OZSS ma inny cel niż przesłuchanie dziecka; sposób udziału dziecka zależy od sprawy i ustaleń zespołu.

Koniec badania i opinia

Jeśli organ zlecający wyznaczył termin, w sprawach rodzinnych opinia powinna zostać sporządzona w tym terminie, ale nie później niż w ciągu 14 dni od zakończenia badania. Jeśli organ nie wyznaczył terminu, standardy metodologiczne Ministerstwa Sprawiedliwości wskazują, że opinię należy sporządzić niezwłocznie .

Na zakończenie zespół informuje o zamknięciu badania i terminie sporządzenia opinii. Uwagi dotyczące przebiegu można zgłosić kierownikowi lub upoważnionemu specjaliście, a uwagi dotyczące treści i wniosków opinii — organowi zlecającemu.

Opinia odpowiada na tezę dowodową wskazaną przez organ zlecający. Nie rozstrzyga sprawy za sąd: jest jednym z elementów materiału dowodowego, który sąd ocenia razem z pozostałymi dowodami.

Pytania o dostęp do opinii i dalsze czynności kieruj do organu prowadzącego postępowanie. W sprawach cywilnych sprawdź aktualny Kodeks postępowania cywilnego oraz przepisy o kosztach sądowych .

Jeśli chcesz omówić organizację przygotowania do badania, możesz otworzyć zewnętrzny terminarz konsultacji przed badaniem OZSS: Otwórz terminarz konsultacji przed badaniem OZSS .

Jeśli chcesz przygotować się samodzielnie, sprawdź materiały do samodzielnego przygotowania do badania OZSS .

Masz pytania?

Napisz, jeśli chcesz wyjaśnić organizację badania, przygotowanie dokumentów albo dalsze kroki po otrzymaniu opinii. Opisz jedno konkretne pytanie i nie przesyłaj danych, których nie potrzebujemy do odpowiedzi.