Stronniczość, sprzeczności i ignorowanie faktów przez OZSS

Masz opinię OZSS? Sprawdź, jak przygotować rzeczowe zastrzeżenia

Opinia Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS) jest jednym z dowodów w sprawie rodzinnej. Jej wnioski mogą mieć znaczenie dla decyzji dotyczących dziecka, ale sąd ocenia je wraz z pozostałym materiałem. Jeśli widzisz w opinii ustalenia niespójne z aktami, nieopisane w badaniu albo oparte na różnych kryteriach, wskaż je w zastrzeżeniach.

Tak — z opinią można rzeczowo polemizować.

Błędy w opinii OZSS nie zawsze widać od razu. Mogą dotyczyć metodologii, logiki albo sposobu interpretacji faktów. W pracy nad jedną z opinii wskazałam 25 zastrzeżeń, zadałam biegłym 27 pytań dotyczących uzupełnienia opinii i sporządziłam 24-stronicowy dokument do sądu. To opis zakresu wykonanej pracy, nie dowód zasadności każdego zastrzeżenia. Poniżej, w pełni anonimowo, pokazuję przykłady z tej opinii i punkty, które warto sprawdzić we własnym dokumencie.

Błąd #1: Podwójne standardy w ocenie rodziców

W tej sprawie biegli stosowali odmienne miary do oceny matki i ojca.

Działania matki, motywowane zaleceniami terapeutów prowadzących dziecko, były konsekwentnie przedstawiane jako „opór” i „zła wola”. Jej propozycję wspólnej terapii, mającej pomóc ojcu zrozumieć specyficzne potrzeby syna, odrzucono jako „nierealną” i stanowiącą „formę oporowania”.
Działania ojca, takie jak wzywanie policji czy inicjowanie postępowań sądowych, opisywano neutralnie jako element „eskalującego konfliktu”, bez analizy ich możliwego wpływu na dziecko.

Podobny rozdźwięk widać w ocenie dziadków. Ich niechęć do regularnych przyjazdów do wnuka opisano jako zrozumiałą, a proponowane przez nich kontakty online przedstawiono jako „elastyczne i skoncentrowane na dobru dziecka”, choć dziecko niechętnie z nich korzystało.

Jeżeli pytanie sądu i zakres postanowienia obejmują ocenę obojga rodziców w danym obszarze, porównaj konkretne fragmenty dotyczące każdego z nich. Sprawdź, czy podobne zachowania opisano według tych samych kryteriów, z uwzględnieniem tego samego kontekstu i z wyjaśnieniem ich znaczenia dla wniosków. Jeśli nie, wskaż rozbieżność i jej możliwy wpływ na wnioski opinii.

Błąd #2: Niepełne uzasadnienie metody i ustaleń

Rzetelna opinia powinna pokazywać, jak zebrane dane i zastosowana metoda prowadzą do wniosków. W tym dokumencie brakowało wyjaśnienia w kilku kluczowych punktach:

Brak odniesienia do zaleceń innych specjalistów: Biegli z OZSS pominęli zalecenia terapeutów, którzy pracowali z dzieckiem od dawna i sugerowali ograniczenie kontaktów z ojcem i dziadkami. Opinia nie zestawia tej jednorazowej oceny z wielomiesięczną pracą tych specjalistów ani nie wyjaśnia, dlaczego ich zaleceń nie uwzględniono.
Niewyjaśniona decyzja: Mimo że sąd pytał o potrzebę konsultacji psychiatrycznej dziecka, biegli stwierdzili, że nie ma do niej wskazań, nie uzasadniając tej decyzji ani jednym zdaniem. Opinia nie wyjaśnia więc, na jakiej podstawie ją podjęto.
Nieprzedstawione wyniki testów: W opinii OZSS brakowało konkretnych wyników testów psychologicznych. Zamiast nich pojawiły się ogólnikowe stwierdzenia, np. że kompetencje rodzicielskie są „korzystne”. Utrudnia to sprawdzenie, czy ojciec i matka zostali ocenieni na podstawie tych samych danych i kryteriów oraz czy deklaracje stron były wiarygodne. Jeżeli zastosowane narzędzie obejmowało skalę aprobaty społecznej, opinia powinna wyjaśniać, czy i jak jej wynik uwzględniono.

W każdym z tych punktów zastrzeżenie powinno wskazywać konkretny brak i jego możliwy wpływ na wniosek opinii. Jeśli dokument nie uzasadnia decyzji, pomija istotne fakty lub nie przedstawia danych, nie można w pełni sprawdzić podstawy oceny. O dalszych czynnościach decyduje sąd.

Błąd #3: Wewnętrzne sprzeczności, czyli kiedy wnioski przeczą same sobie

Wewnętrzna sprzeczność jest widoczna, gdy wnioski na jednej stronie przeczą faktom opisanym na innej. W tej opinii dotyczyło to między innymi oceny postawy dziadków.

Pojawiły się określenia „elastyczność” i „skoncentrowanie na dobru dziecka”. Tymczasem dziadkowie kategorycznie odmawiali regularnych przyjazdów do wnuka, które mogłyby pomóc odbudować ich więź. Zamiast tego proponowali rozmowy online, z których dziecko niechętnie korzystało.

W tej samej opinii wskazano jednak, że dziecko nie preferuje i nie lubi kontaktów w tej formie.

Opis „elastyczności” pozostaje w sprzeczności z tym ustaleniem, a opinia nie wyjaśnia, jak mimo niego rekomendacja ma odpowiadać potrzebom dziecka.

Podobna sprzeczność dotyczy oceny matki. W tej samej opinii najpoważniejsze zastrzeżenie wobec matki dotyczyło „manipulacji” i „alienacji”. Jednocześnie w rekomendacjach zalecono, aby matka opisana w ten sposób edukowała ojca na temat potrzeb syna. Jeżeli biegli przypisują matce niewłaściwe metody wychowawcze, a ojca przedstawiają jako kompetentnego, opinia powinna wyjaśnić, dlaczego właśnie matka ma edukować ojca.

Czytaj opinię w poprzek jej rozdziałów: zestawiaj diagnozę z zaleceniami i opisy cech z faktycznymi działaniami. Wewnętrzna sprzeczność podważa wiarygodność konkretnego wniosku, ale o jej wadze w całej opinii i o dalszych czynnościach decyduje sąd.

Błąd #4: Asymetryczny opis przyczyn konfliktu

W opinii OZSS źródła konfliktu przedstawiono w sposób asymetryczny. Biegli odnotowali, że matka w przeszłości doświadczyła przemocy ze strony ojca. Jej obecną, lękową i obronną postawę opisali jednak jako „tendencję do lokowania siebie w roli ofiary”, bez wyjaśnienia, jak uwzględnili możliwy wpływ tej przemocy na jej zachowanie.

Jednocześnie opinia nie zbadała, czy i w jaki sposób przemoc ojca wobec matki mogła wpłynąć na dziecko. Jeżeli syn był świadkiem agresji, ten możliwy związek wymagał wyjaśnienia przy ocenie osłabienia lub zerwania więzi z ojcem. Opinia nie wyjaśnia, czy i jak go uwzględniono, a odpowiedzialność za ten stan rzeczy przypisuje matce.

Sprawdź, czy opinia OZSS rzetelnie analizuje przyczyny konfliktu i wyjaśnia znaczenie wszystkich faktów, także przemocy, agresji czy braku wsparcia finansowego. Jeśli odpowiedzialność przypisano jednej stronie, poszukaj w opinii odniesienia do tych okoliczności.

Rzeczowe zastrzeżenia wymagają analizy

Te przykłady pokazują różnicę między niezadowoleniem z opinii a zastrzeżeniem opartym na materiale. Trzeba wskazać słaby punkt, dowód, logikę wywodu lub zastosowaną metodę i wyjaśnić, z którym wnioskiem się wiąże.

Samodzielne przygotowanie takiego pisma jest trudne. Gdy sprawa dotyczy dziecka, łatwo skupić się na krzywdzących sformułowaniach i pominąć dowody, logikę wywodu lub zastosowaną metodę. Rzeczowe zastrzeżenia powinny precyzyjnie wskazywać słabe punkty opinii OZSS, jej wewnętrzne sprzeczności i metodologiczne uchybienia.

Jeśli podejrzewasz, że Twoja opinia zawiera nierówne kryteria oceny, wewnętrzne sprzeczności albo pomija istotny kontekst, możesz zlecić wstępną analizę opinii OZSS za 500 zł . Obejmuje ona sprawdzenie możliwych błędów faktycznych, logicznych, metodologicznych i psychologicznych oraz wskazanie punktów do omówienia przy przygotowaniu zastrzeżeń. To etap analizy dokumentu, a nie gotowe pismo procesowe; przygotowanie zastrzeżeń lub innego pisma procesowego to osobny etap i osobna opłata.