Czy testy psychologiczne OZSS mogą kłamać?

To siódmy tekst serii o analizie opinii sądowo-psychologicznych. W poprzednich częściach pokazywaliśmy, jak szukać błędów w logice, stronniczości i procedurze. Tutaj zacznij od prostego pytania: co naprawdę wynika z wyników testów psychologicznych w opinii?

Wynik testu nie jest samodzielnym rozstrzygnięciem. Wymaga interpretacji w kontekście całego badania i opisu osoby. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy pokazano tylko część danych, odczytano je w oderwaniu od kontekstu albo zbudowano na nich niespójny opis.

W autentycznej sprawie, którą analizowałam, przygotowałam ponad 53 zastrzeżenia i 36 szczegółowych pytań. To opis zakresu wykonanej pracy; sama liczba punktów nie przesądza o zasadności każdego z nich. Analizowany przykład pokazuje, jak brak pełnego opisu danych utrudnia sprawdzenie wniosków opinii.

Błąd #1: Niepełny opis wyników, czyli brak wyniku ogólnej skali

Porównaj podskale z wynikiem ogólnym i pozostałymi danymi. Jeśli w opinii wybrano tylko część wyników, sprawdź, czy wyjaśniono, dlaczego właśnie te dane prowadzą do wniosku.

W tej sprawie:

Fakty: Biegli oparli negatywną ocenę ojca na jego wysokich wynikach w dwóch podskalach Testu Kompetencji Rodzicielskich (TKR): „Bezradność” i „Permisywność” (brak granic).
Brak kluczowego wyniku: W opinii nie przedstawiono wyniku ogólnej skali „Kompetencje”. Dokument nie pokazuje, jak biegli zestawili podskale z oceną ogólną ani nie wyjaśnia, w jaki sposób wskazane dane prowadzą do negatywnego wniosku o ojcu.

Sprawdź, czego brakuje.
Brak ogólnego wyniku TKR ogranicza możliwość sprawdzenia, czy interpretacja uwzględniała pełny zestaw danych. Dokument pokazuje odwołanie do dwóch podskal, ale nie pokazuje, jak — jeśli w ogóle — odniesiono je do skali „Kompetencje”. Sam brak tego wyniku nie przesądza, że cała interpretacja jest błędna; uzasadnia pytanie o brakujące dane i ich znaczenie. O tym, jaką wagę nadać takiej opinii i jakie dalsze czynności podjąć, decyduje sąd.

Błąd #2: Niewyjaśnione zestawienie cech

Samo współwystępowanie cech nie przesądza o błędzie. Określenia „wysoka asertywność”, „potencjał do dominacji” i „bardzo wysoka bezradność wychowawcza” nie mają jednego znaczenia niezależnie od narzędzia. W tej opinii sprawdź, jak biegli zdefiniowali te skale lub cechy, jakie wyniki uzyskano i jak połączono je z obserwacją oraz wnioskiem. Jeżeli opinia łączy te określenia, powinna wyjaśnić, jak rozumie ich współwystępowanie.

U ojca biegli stwierdzili jednocześnie:

Diagnoza biegłych: Stwierdzili u ojca jednoczesne występowanie „wysokiej asertywności”, „potencjału do dominacji” oraz… „bardzo wysokiej bezradności wychowawczej”.

W opinii zestawiono te trzy określenia, ale nie wyjaśniono, jak zdefiniowano je w zastosowanym narzędziu ani jak łączą się ze sobą i z wnioskiem. Niewyjaśnione zestawienie utrudnia ocenę spójności opisu ojca i podstawy oceny; samo współwystępowanie tych cech nie przesądza, że interpretacja jest błędna.

Błąd #3: Wypowiedź dziecka oderwana od treści i kontekstu

Treść wypowiedzi dziecka trzeba czytać razem z sytuacją, w której padła. Bez tego rozmowa może zostać przedstawiona jako coś przeciwnego do tego, co rzeczywiście wynika z kontekstu.

W tej sprawie:

Fakty: Starsza córka, Ania, w trakcie badania wyraziła chęć spędzania więcej czasu z ojcem. Rozmawiała z nim o swoich potrzebach i o tym, jak chciałaby organizować ich wspólny czas.
Interpretacja biegłych: Biegli pominęli treść tej prośby. Zamiast tego sam fakt, że ojciec rozmawiał z córką o jej preferencjach, został opisany jako… „wciąganie dziecka w sojusz przeciwko matce” i czynienie z niej „pośrednika” w konflikcie.

Co wynika z tych przykładów?

Nie zatrzymuj się na nazwie testu. W tych trzech sytuacjach trzeba sprawdzić, jak przedstawiono dane, jak połączono je z wnioskiem i czego nie wyjaśniono w kontekście wypowiedzi dziecka. W zastrzeżeniach wskaż, których danych brakuje, jak opisane wyniki połączono z wnioskiem i jakie elementy kontekstu pominięto. O znaczeniu tych kwestii decyduje sąd.

Jeśli po lekturze chcesz sprawdzić, czy wyniki testów z Twojej opinii zostały błędnie zinterpretowane, możesz zlecić wstępną analizę opinii OZSS za 500 zł . Obejmuje ona sprawdzenie możliwych błędów faktycznych, logicznych, metodologicznych i psychologicznych oraz wskazanie punktów do omówienia przy przygotowaniu zastrzeżeń. Analiza nie jest gotowym pismem procesowym; przygotowanie zastrzeżeń lub innego pisma procesowego to osobny etap i osobna opłata.

Poniżej znajdziesz powiązane materiały dotyczące zastrzeżeń do opinii OZSS.

Formularz poniżej dotyczy kolejnego etapu po wstępnej analizie: omówienia jej ustaleń oraz przygotowania zastrzeżeń lub innego pisma procesowego.